Um Arnþóru Ólafsdóttur

Gunnar Frímannsson

Um Arnþóru Ólafsdóttur

Sagt er um sumt fólk að það sé laust í rásinni. Það á við um hana Arnþóru sem þessi pistill fjallar um. Hún var samt ekki ein um þennan eiginleika á samtíð sinni. Fyrir nokkrum árum tók greinarhöfundur saman smákafla um langafasystur sína, Sigurlaugu Sigfúsdóttur (1837-1890), sem skipti 33 sinnum um aðsetur á 53 árum (Heimaslóð 2022). Langafabróðir hans, Jóhann Sigurðsson (1837-1914), skipti álíka oft um bústað en hafði til þess 67 ár. Þau voru óskyld þó að faðir hennar og móðir hans væru hjón en bæði lögðu börn til búsins þegar þau tóku saman. Sigurlaug ól allan sinn aldur í Eyjafjarðarsýslu en Jóhann var fyrstu árin í Hörgárdal en bjó síðan í Hjaltadal og nágrannasveitum í Skagafirði. Sigurlaug átti tvö börn með sama manninum sem hún bjó þó aldrei með og Jóhann átti sjö börn, öll með sömu konunni. Í grein í þessu hefti Heimaslóðar segir Hjalti Pálsson sögu Sigríðar Benediktsdóttur (1815-1900) – Stuttu-Siggu – sem flæktist bæ frá bæ eftir að hún yfirgaf uppvaxtarheimili sitt um þrítugt og var stundum aðeins ár í senn á hverjum bæ, samtals á rúmlega 20 bæjum. Hún eignaðist tvo syni, hvorn með sínum manninum. Hún fór lítið út fyrir Skriðuhreppinn gamla en var þó vetur eða vetrarpart á Siglufirði. Flækingur þessara þriggja stendur þó langt að baki flakki Karólínu Oddsdóttur (1834-1906) sem Ingibergur Guðmundsson segir frá í bók sinni „Fjársjóðir fortíðar“ (útg. 2025). Þessi formóðir hans flæktist sem vinnukona bæ frá bæ og átti heima á a.m.k. 45 stöðum um ævina og eignaðist á rúmlega 70 ára ferli 6 börn með 5 mönnum sem hún bjó aldrei með. Hún átti lengst af heima í Húnavatnssýslu en örfá ár vestur í Dölum. Fjöldi barnsmæðra og -feðra er tilgreindur hér til að gefa til kynna fjölbreytileikann í lífi hvers og eins. Annars eðlis var hinsvegar flakk Magnúsar sálarháska sem Guðmundur P. Steindórsson segir frá í grein í Heimaslóð 2024 en Magnús var líklega ekki heimilisfastur á mörgum bæjum þótt hann hafi eflaust gist víðar en nokkur þeirra sem fjallað er um hér. En hann átti engin börn.

Tíð vistaskipti framangreindra einstaklinga komast þó ekki í hálfkvisti við flakk Arnþóru Ólafsdóttur (1800-1884) á 84 ára ævi hennar. Hún hafði um 70 sinnum vistaskipti um ævina, var þó tvisvar á 11 bæjum en á aðeins 5 bæjum var hún meira en eitt ár í röð, þar af 14 ár á æskuheimilinu hjá foreldrum sínum. Á þessum flækingi eignaðist hún 6 börn með jafnmörgum mönnum, öllum ógiftum en bjó ekki með neinum þeirra. Fjórir þeirra, jafnvel fimm, voru talsvert yngri en hún. Arnþóra var lengst í núverandi Hörgársveit en einnig mörg ár í Húnavatnssýslu og nokkur í Skagafirði og hún hafði komið til Reykjavíkur en aldrei búið þar.

Hér fer á eftir greinargerð um búferlaflutninga Arnþóru sem byggð er á prestsþjónustubókum, sóknarmannatölum og manntölum, sem eru þó gloppóttar heimildir um lífsferil hennar, en það bætir úr skák að í Þingbók Skagafjarðarsýslu frá 20. febrúar 1844 og Dóma- og þingbók Eyjafjarðarsýslu 2. júlí 1850 rekur hún fyrir sýslumönnum dvalarstaði sína og tilgreinir hve lengi hún hefur verið á hverjum bæ fram að þeim tíma. Sá meinbugur er samt á að þessum tveimur lýsingum hennar ber ekki alltaf saman þótt bæjaröðin sé yfirleitt nokkurn veginn sú sama en dvalartíminn er það ekki. Líklega er þó seinni skýrsla hennar áreiðanlegri. Hér á eftir verður leitast við að rekja æviferil Arnþóru með því að festa hennar eigin upplýsingar við nokkra fasta punkta þar sem vera hennar er skráð í kirkjubækur og svo barneignirnar sem eru nokkuð vel tímasettar og staðfestar.

Auk þess átti Arnþóra yngri bróður sem einnig hét Jón (1808-1852) en hvorugur bróðirinn kemur beint við söguna. Ólafur og Þóra brugðu búi 1814 og fluttu ásamt Arnþóru í Syðri-Skjaldarvík þar sem Ólafur lést ári síðar. Líklega voru bæði farin að heilsu þegar þau fóru frá Garðshorni og frá Syðri-Skjaldarvík fór Þóra sem sveitarómagi í Fornhaga til Guðmundar Rögnvaldssonar mágs síns en Guðmundur og Guðrún Guðmundsdóttir, systir Þóru, voru foreldrar Skáld-Rósu eða Vatnsenda-Rósu sem á líka eftir að koma við sögu Arnþóru.

Rósa átti bróður sem hét Jón en hann var afi Frímanns B. Arngrímssonar sem Valdimar Gunnarsson segir frá í grein í Heimaslóð 2025 og í bókinni Utanveltumaður sem kom út síðla sama árs. Í Fornhaga var Þóra til 1817 ásamt Arnþóru. Guðmundur hafði farið austur í Ketilsstaði á Völlum árið 1816 og gerst þar ráðsmaður hjá Páli Melsteð sýslumanni og árið eftir var hann endanlega fluttur frá Fornhaga. Þá fór Þóra á hreppsframfæri í Stóra-Dunhaga þar sem hún lést skömmu síðar en Arnþóra fór sem vinnukona í Hallfríðarstaði. Ári síðar fór hún á eftir Ragnheiði systur sinni vestur í Geitaskarð í Langadal og var þar næstu 3 ár en Ragnheiður hafði komið í Geitaskarð 1817 frá Kristnesi í Eyjafirði.

Arnþóra var líklega aldrei nema fáar vikur eða mánuði í Saurbæ en presturinn hefur þó spyrt hana saman við hitt fólkið sem kom frá Saurbæ í Lækjamót þetta ár. Æviferill Arnþóru varð aldrei jafnfrægur og ævi Rósu frænku hennar sem fjölmargir hafa skrifað um, nú síðast Magnús Ólafsson í bókinni „Öxin, Agnes og Friðrik“. 

En þegar drengurinn lést 6 vikna gamall var hann færður til bókar í frumriti kirkjubókarinnar og skráður Eiríksson og þá er hann sagður tökubarn á Skeggjastöðum. Þar hefur drengurinn verið í umsjá móður sinnar þessar fáu vikur sem hann lifði.

María og Ólafur faðir Arnþóru voru systrabörn þannig að framan af ævinni hefur hún verið frændrækin, dvalið hjá foreldrum, systur og frænkum. Úr Gloppu fór hún í Syðri-Bægisá en nokkur óvissa er um dvalarstaði hennar á árunum 1833 til 1835. Greinarhöfundur telur sig hafa vissu fyrir flestum dvalarstöðum Arnþóru fyrr og síðar og tímasetningu þeirra þannig að ekki skeiki meira en ári á hverjum stað en það gildir ekki um árin 1833 til 1835. Heimildum ber ekki saman þannig að þar hefur verið búin til atburðarás sem aðeins er líkleg en alls ekki endilega rétt. Það er bót í máli að rangfærslur í þessu máli verða líklega ekki taldar skipta sköpum fyrir gang mannkynssögunnar.

Nú er komið nóg af útúrdúrunum að sinni. Frá Geirhildargörðum á Arnþóra að hafa farið inn í Naust ofan Akureyrar 1835. Þar hefur hún staðið stutt við því að árið 1836 er hún komin fram í Eyvindarstaði í Sölvadal ásamt Þóru dóttur sinni. Þóra Rósa hefur því líklega lifað fram á árið 1837 þótt nafn hennar sjáist ekki í kirkjubókum né á skrá yfir ómaga í hreppnum né í öðrum hreppum þar sem Arnþóra fór um. Dánardægur hennar var ekki fært í kirkjubók. Hún hefur líklega verið lögð í kistu með einhverjum sem dó um svipað leyti. En á Eyvindarstöðum eignaðist Arnþóra dótturina Jóhönnu 27. apríl 1836 með Jóhannesi Guðmundssyni (1815-1879) sem var úr 13 systkina hópi frá Gilsbakka. Jóhannes sinnti þeim mæðgum ekki frekar, að því er séð verður, en þvældist víða á næstu árum sem vinnumaður, var m.a. bæði í Lönguhlíð og Laugalandi á Þelamörk, síðar úti í Fljótum og Siglufirði en endaði ævina sem 55 ára niðursetningur frammi í Eyjafirði. Í hreppsbók Skriðuhrepps var hann talinn bláfátækur og ófær um framfærslu barns þeirra Arnþóru sem var komið í fóstur á Stekkjarflötum. Saurbæjarhreppur greiddi meðlag með Jóhönnu fyrstu árin en Skriðuhreppur greiddi skv. sýslumannsúrskurði meðlag með barninu fardagaárið 1840-1841 og tók þátt í útfararkostnaði þegar Jóhanna dó úr barnaveiki á Stekkjarflötum 4. ágúst 1841 þar sem hún hafði verið í fóstri frá upphafi. Jóhannes átti eftir að eignast annað barn í lausaleik og loks eitt í hjónabandi. Miðbarnið ólst að einhverju leyti upp hjá honum en varð ekki langlíft og snemmbært heilsuleysi hefur líklega aftrað því að hann gæti reynst síðasta barninu – Guðlaugu Ástríði (1857-1927) – mikið betur en þeim fyrri. Guðlaug var húsfreyja í Stórubrekku í Hörgárdal á fyrstu áratugum 20. aldar og átti þrjú börn sem bjuggu þar til æviloka en eignuðust ekki börn.

Þrír menn með þessu algenga nafni og á líklegum aldri – reyndar allir yngri en Arnþóra – voru í Auðkúlusókn og Svínavatnssókn um þetta leyti en engin leið er að sjá hver þeirra gæti hafa átt hlut að máli auk þess sem eins gæti verið að þessi Jón hafi aldrei verið heimilisfastur þarna. Ekki verður heldur séð að nokkur Jón Jónsson hafi haft nokkur frekari afskipti af þeim mæðginum. En drengurinn Jónas fylgdi móður sinni upp frá þessu uns hann dó um áratug á undan henni norður í Hörgárdal. Skriðuhreppur greiddi aldrei meðlag með honum.

Líklega hafði Arnþóra lítil kynni af Hannesi syni sínum nema fyrstu árin. Hún hefur ef til vill heimsótt hann á meðan hún var í Skagafirði fyrstu árin eftir að hann fór í fóstur til Péturs á Þröm og jafnvel þegar hún var þar vestra þegar hann var kominn um tvítugt. Eflaust hefur hún þá litið á piltinn sem átti þá heima á Bessastöðum í Sæmundarhlíð.

Frá Sneis í Laxárdal fór Arnþóra inn í Rein í Hegranesi 1842 og hvort sem nokkurt samband var þar á milli þá flutti Kristján barnsfaðir hennar inn í Dúk í Sæmundarhlíð á sama tíma. Þaðan fór hann skömmmu síðar út í Laxárdal ytri á Skaga þar sem hann endaði ævina sem sá vinnumaður sem hann hafði lengst af verið nema þessi fáu ár sem hann var á Kirkjuskarði. Kristján hafði reyndar þá sérstöðu meðal barnsfeðra Arnþóru að vera ári eldri en hún, hinir voru frá 9 og upp í 21 ári yngri. Hún hefur líklega varðveitt æskublómann vel, annar möguleiki er að hún hafi verið barngóð.

Þegar Arnþóra kom í Rein skráði prestur að að hún hefði átt 5 börn í lausaleik en hann gat þess líka að hún væri „lesandi“ og „í meðallagi“ upplýst sem þýddi að hún væri þokkalega að sér í kristnum fræðum. Þetta er eina umsögnin um atgervi Arnþóru sem greinarhöfundur hefur rekist á í kirkjubókum frá því hún var í Fornhaga sem 16 ára unglingur en þá var hún „læs í betra lagi“. Hún staldraði ekki lengi við á Rein frekar en annarstaðar því að presturinn skráði að hún færi ári síðar í Stórugröf á Langholti og lét þess getið um leið að hún væri „á flækingi“ enda var hún komin það sama ár í Garð í Hegranesi. Henni hafði nefnilega tekist að verða ólétt eftir Gísla Jónsson (1821-1877) frá Jaðri á Langholti þó að hún væri komin nokkuð á fimmtugsaldurinn en hann rúmlega tvítugur. Þann 12. júlí 1843 eignaðist hún í Garði dóttur sem nefnd var Rósa sem var vinsælt nafn í fjölskyldunni. Rósa lést fárra daga gömul en Gísli fór til Akureyrar í einhvers konar nám og þaðan austur á Norðfjörð. Þar giftist hann og eignaðist dóttur en líf hans allt og endalok urðu svolítið í stíl við lífshlaup Arnþóru. Hann bjó ýmist í Norðfirði, Eskifirði, Reyðarfirði eða Berufirði eftir að hann fluttist austur og þegar hann dó skráði presturinn á Kolfreyjustað í Fáskrúðsfirði um dauða hans: Hann "átti ekki heimili, var á ferð hér í sveit, lagðist veikur og dó".

Presturinn í Ríp hefur gert sýslumanninum í Skagafirði aðvart um ókristilegt líferni Arnþóru og eftir fæðingu Rósu fer sýslumaður að forvitnast um barneignir hennar og dvalarstaði. Sú forvitni gat reyndar verið komin frá hreppstjóranum í Skriðuhreppi sem vildi vita hvort hún væri ekki orðin sveitlæg einhvers staðar í Skagafjarðar- eða Húnavatnssýslu. Í Dómabók Skagafjarðarsýslu 20. febrúar 1844 segir að hún hafi skv. amtsúrskurði greitt 10 rbd. sekt fyrir lausaleiksbrot þegar hún átti fimmta barnið. Biðst Arnþóra undan lögsókn vegna þess sjötta en greiðir góðviljuglega 24 rbd. sekt án dóms, hvernig svo sem hún hefur haft efni á því. Það hefur þó mildað dóma yfir Arnþóru í þessu efni að allir barnsfeður hennar voru ógiftir menn þannig að henni varð ekki refsað fyrir hórdóm.

Frá Garði fluttist Arnþóra að Hofi á Höfðaströnd og árið eftir að Ríp í Hegranesi ásamt báðum sonum sínum og synina hafði hún með sér, þriggja og fjögurra ára gamla, þegar hún fór frá Ríp sem ráðskona í Hugljótsstaði. Vorið 1845 fór Arnþóra aftur sem vinnukona í Hof en Hannes var þá kominn til Péturs á Þröm.

Sannleikurinn er eflaust að hún hefur farið frá Efstalandskoti í Litlabæ. Það hefði svo verið stílbrot hjá Arnþóru að vera meira en árið um kyrrt í Litlabæ en ekki hefur tekist að rekja slóð hennar í Skagafirði nema hún var í Vaglagerði í Blönduhlíð fram á vor 1863 og þaðan kemur hún í Skóga á Þelamörk það ár. Jónas sonur hennar hefur verið með henni á flakkinu fram að þessu en næstu 4 ár eru þau ekki saman á bæjum en aldrei langt á milli þeirra, hann kominn á þrítugsaldur.

Úr Skógum fer Arnþóra í Bryta 1864 og þaðan í Hallfríðarstaði. Næst er vitað að hún hefur verið í Beinisgerði 1867 því að þaðan kemur hún í Miðhálsstaði 1868 og er þar með Jónasi næstu þrjú ár. Þá er Jónas kominn með konu, Ólöfu Sigurðardóttur frá Ási á Þelamörk, og þau búa áfram á Miðhálsstöðum til 1872, eignast soninn Sigurjón 1871 sem fer til Vesturheims og endar þar ævina í Minnesota í barnlausu hjónabandi með íslenskri konu. Jónas varð ekki langlífur því að hann dó úr meinlætum tæpra 35 ára gamall í Hallfríðarstaðakoti 14. febrúar 1875, þar sem þau Ólöf bjuggu síðustu árin. Orðabókin skilgreinir meinlæti nánast sem sjálfsskaða (t.d. svelti) en einnig sem sullaveiki sem verður að teljast líklegra banamein Jónasar. Ólöf giftist fljótt aftur út í Arnarneshrepp og eignaðist fleiri börn og fluttist með nýjum eiginmanni sínum, Bjarna Guðmundssyni frá Brekkugerði á Galmaströnd, til Kanada þar sem a.m.k. tvö barna þeirra eignuðust afkomendur. Því verður svo að skjóta hér inn í frásögnina til gamans að faðir Bjarna var Guðmundur Böðvarsson, næstfyrsti barnsfaðir Arnþóru.

Þegar þarna er komið sögu var verulega orðið á brattan að sækja hjá Arnþóru sem var orðin sjötug sem þótti hár aldur á þessum tíma. Hún var húskona á Miðlandi 1871 en árið eftir var hún farin að þiggja lán frá hreppnum til framfærslu sinnar á Skjaldarstöðum og á næstu árum safnar hún skuldum við fátækrasjóðinn sem hún getur auðvitað aldrei endurgreitt og brátt kemur að því að hún fer að þiggja beinan styrk úr sjóðnum. Þegar hún fær fyrst sveitarstyrk segir hreppsnefndin í september 1873: "Hún er þrotin að efnum og orðin ellihrum og heilsulítil og kemst ekki af án styrks". Styrkurinn var reyndar lítill til að byrja með þannig að hún hefur unnið fyrir sér að einhverju leyti. Það er fyrst 1875 sem hún hefur ekki getað fundið sér dvalarstað sjálf þannig að hreppsnefndin setur hana niður í Stóragerði.

Það er reyndar umhugsunarefni hvernig Arnþóra gat orðið sér úti um alla þessa dvalarstaði. Í fyrsta lagi hvernig hún komst í samband við þá bændur sem tóku við henni í vist. Framan af er þetta skiljanlegt þegar hún fór í vist með og hjá systur sinni og síðan frændfólki. Hún hefur kynnst bóndanum í Kirkjuskarði þegar bæði voru niðri á Ásum en hvers vegna lá leið hennar með tvö börn inn í Skagafjörð? Og þegar komið var í heimasveitina, fór hún þá og hitti bændur og bauð þjónustu sína sem vinnukona eða fékk að vera hjá þeim í húsmennsku? Hún gat reyndar sent bréf því að líklega kunni hún að skrifa. Í öðru lagi hvers vegna tóku bændur við henni í vinnumennsku eða húsmennsku? Hún hlýtur að hafa verið ásættanlegur vinnukraftur lengst af. Þriðja spurningin er ekki síst áleitin: Hvers vegna tolldi hún yfirleitt ekki lengur en eitt ár í senn á hverjum bæ? Hafi hún ekki staðið sig betur en svo í vinnu að bændur vildu losna við hana eftir árið hefði sú vitneskja borist um sveitir og bændur þá ekki verið fúsir að taka hana í vist. Líklega olli óeirð í henni sjálfri því að hún vildi sífellt leita hamingjunnar á nýjum stöðum.

Í Búskaparsögu Eiðs er kafli um Arnþóru (bls. 128) þar sem furðu margt er missagt en þar stendur m.a.: „Oft er hennar getið í sveitarbókum hreppsins og þá að illu einu, þó aldrei hvinnsku“. Ef það er „illt eitt“ að vera fátæk og þurfa stuðning hreppsins á gamalsaldri þá má færa orð sagnaritarans til sanns vegar. Arnþóru er vissulega getið í hreppsbókum á meðan greitt er með börnum hennar og einnig síðasta áratuginn þegar hún fær lán og henni úthlutaður framfærslustyrkur, þá „þrotin að kröftum“. Það var vissulega illt að vera þrotin að kröftum en hún virðist þó lengst af hafa getað unnið svo til gagns að hún fékk lengst af ekki fullan sveitarstyrk. Allra síðustu árin lætur hreppstjóri þess getið að henni sé „komið fyrir tíma og tíma á bæ því hún tollir hvergi til lengdar“. Þegar hún er um áttrætt er hún sögð „heilsulaus og ódæl“ og síðast „heilsulaus og óhaldandi“ því að þessi óeirð veldur því að ógjörningur verður að greiða bændum fyrir framfærslu hennar með ákvörðunum fyrirfram eins og annarra sveitarómaga, sem voru settir niður á bæi frá ári til árs, heldur voru framlög vegna hennar líklega greidd eftir á þegar í ljós hefur komið hvar hún hefur fengið að vera á hverjum tíma. Þetta er það versta sem um hana er sagt í hreppsbókunum og er alls ekki verra en það sem almennt var sagt um sveitarómaga. Það var nefnilega ekki til siðs að segja eitthvað gott um sveitarómaga í hreppsbókunum þótt þess séu dæmi. Börn voru stundum sögð efnileg. Oftast er ástand ómaganna kennt einhverju sem þeir réðu ekki sjálfir, greindarskorti eða annarri fötlun, fátækt foreldra, veikindum eða elli, en segja má að Arnþóra hafi að því leyti verið undantekning að hún ákvað sjálf á efri árum að valda hreppsnefndinni þeim óþægindum að þurfa aðra meðhöndlun en aðrir.

En óeirðin í Arnþóru olli því líka að torvelt er að sjá hvar hún var til heimilis á hverjum tíma allra síðustu árin. Hún er sögð vera niðurseta í Búðarnesi 1873 og á Miðhálsstöðum 1874. Hún er niðursetningur í Stóragerði 1875 og hún er á Miðlandi 1876, hún "sem hvergi tollir, á að vera í ár á Efstalandi og Sörlatungu og víðar". Arnþóra var líka í Stóra-Dunhaga 1876, í Sörlatungu 1878, Neðstalandi 1879, Lönguhlíð 1881, Bakka 1882 og í Geirhildargörðum kvaddi hún lífið 4. desember 1884. Líklega voru dvalarstaðir hennar fleiri en hér eru taldir upp því að síðustu árin var hún iðulega á fleiri en einum bæ án þess að þess sé getið í opinberum skrám.

Margir fátæklingar þurftu að flakka milli bæja á árum Arnþóru og til þess gátu legið margar ástæður að þeir dvöldu ekki lengi í sömu vistinni. Í byrjun þessa pistils eru nefnd nokkur dæmi um einstaklinga sem höfðu oft vistaskipti um ævina. Flækingur Arnþóru Ólafsdóttur milli bæja hlýtur þó að teljast með eindæmum ef ekki einsdæmi. Framan af var hún ekki sá fátæklingur að hún þyrfti að hrekjast bæ frá bæ en hún staldraði samt hvergi lengi við. Hún hefur líklega frekar verið gefandi en þiggjandi þegar hún bjó hjá Ragnheiði systur sinni á Kaldrana og í Haga og hjá Rósu frænku sinni á Lækjamóti og ekki verður annað séð en að hún hafi almennt spjarað sig í lífsbaráttunni miðað við allt og allt. Hér að framan var látið að því liggja að Arnþóra hafi getað sótt fyrirmynd til Skáld-Rósu frænku sinnar sem lýst var svo á unglingsárum að hún hefði verið „mjög lagleg, vel gefin, skáldmælt, glaðlynd og hvers manns hugljúfi“ (Wikipedia, sótt 3.10.2025) og „var umtöluð fyrir óvenjulega hegðun“ (Skáld.is, sótt 3.10.2025). Engin viðlíka lýsing er til á Arnþóru en þegar hún fermdist 13 ára gömul var kunnátta hennar í lestri og kristnum fræðum „sæmileg“ sem á þeim tíma merkti að hvort tveggja sómdi sér vel. Í þessu ljósi er rétt að skoða ummæli hreppstjórans í Skriðuhreppi þegar hann skrifaði að hún „tylldi hvergi“ en þau áttu vel við allt lífshlaup Arnþóru. Hvort flakkið var vegna skapsmuna hennar, stundum aðstæðna húsbændanna eða annars er erfitt að segja næstum hálfri annarri öld eftir að hún lést. Greinarhöfundur sér Arnþóru fyrir sér sem fjallmyndarlega stúlku, a.m.k. framan af ævinni eins og gengur, rétt eins og Skáld-Rósa frænka hennar er sögð hafa verið, og hún var vel gefin að mati presta. Hún var holl fjölskyldu sinni og ættingjum, fór svo sannarlega ekki troðnar slóðir í búsetumálum og í kynferðismálum höfðaði hún til sér yngri manna en var óheppin og hafði ekki þá fyrirhyggju sem hefði getað skipað henni á hærri stall í mannkynssögunni.